بازه هور؛ قديمي ترين گنبد جهان

بناي بازه هور قديميترين چهارطاقي ايران است كه در دوره پادشاهي پارتيان كه از 249 پيش از ميلاد تا 226 ميلادي برقرار بوده، و درمحدوده خراسان بزرگ مقر قوم پارت ساخته شده است. اين چهارطاقي بنايي با نقشه مربع شكل دارد كه سقف آن به شكل گنبد بر رويچهار پايه حمل مي شود. آرتور اپهام پوپ معتقد است كه اين بنا داراي قديميترين گنبد در جهان است كه بر روي پلان مربع ايجاد شده است.( (پوپ، 1365 ،ص 62 فرضاينكه اولين بار به ذهن ايرانيان رسيده است كه بنايي با كالبد مربع را با پوششي نيم كروي بپوشانند اولين دليل تحقيق در رابطه با بازه هور بود. چه شواهدي نشان از اين دارد كه ايده برقراري گنبد بر روي پلان مربع براي اولين بار در اين گنبد خود را نمايانده است، سئواليبود كه باعث تهيه اين نوشتار گرديد و هدف اصلي از اين پژوهشمعرفي هر چه بيشتر اين بنا با ويژگي هاي بدعت گذاري در معماري ايران وجهان در ايران و در خارج از ايران بوده است. نوشتار حاضر تحقيقي كتابخانه اي است كه از تكنگاري هاي مركز اسناد و تحقيقات دانشكدهمعماري و شهرسازي دانشگاه شهيد بهشتي نيز بهره گرفته است. همچنين نگارنده از نزديك در بنا حضور داشته و از آن بازديد كرده و در فضاي معماري داخل و خارج آن قرار گرفته است.در اين نوشتار تلاش شده ضمن معرفي ويژگي هاي خاص معماري بنا، به طراحي ابتدايي گنبد چهارطاقي بازه هور و ديدگاه بناي نجوميبودن چهارطاقي بازه هور نيز تا حدامكان پرداخته شود. مقاله با معرفي بستر شكل گيري بناي بازه هور آغاز و در نهايت معرفي كننده ويژگيهاي منحصر به فرد معماري و كالبد آن خواهد بود