بررسي كيفيت رابط. شكل، سازه و معنا در معماري مساجد عصر صفوي

بيشتر صاحب نظران در پيروي از ويتروويوس، شكل)زيبايي(، سازه )پايداري( و عملكرد )كارايي( را مهم ترين اركان شكل دهندة يك بناي معماري دانسته اند. اما برخي از نگرشها با انتقاد از اين دسته بندي، عوامل ديگري را به اين سه گانه افزودهاند. نگرش معناگرا، يكي از نگاههاي حاكم بر معماري است كه با افزودن مقول. معنا )والايي(، بر ركن ديگري در شكل گيري آثار معماري تأكيد مي ورزد. از اين منظر، نه تنها معنا به عنوان يكي از اركان معماري ايراني شناخته شده است ، بلكه ميان آن و ديگر اركان معماري همبستگي وجود دارد. نگرش معناگرا، به مرور زمان در بستر علمي و فرهنگي جوامع مسلمان رشد مي نمايد تا در عصر صفوي، در قالب آراي حكمي، فلسفي و عرفاني مكتب الهي اصفهان شكوفا مي گردد. معماران اين مكتب با بيان اين معاني در مساجد، در پي خلق جهان آرماني بودند تا بتوانند زيبايي هاي آن جهان را در اين بناها تصوير كنند. بر اين اساس پژوهشگراني چون استيرلن، معماري مساجد عصر صفوي در اصفهان را بررسي كرده و به رمزگشايي تصوير اين بهشت مثالي و تجزيه و تحليل پيامهاي سازندگان آن پرداخته اند. از آنجا كه بنا بر نظر بيشتر تحليل گران، پوشش يكي از مهم ترين عوامل تأثيرگذار در شكل گيري هر فضاي معماري مي باشد، در اين مقاله مفهوم گنبد، پوشش فضاي گنبدخانه ، به صورت دقيق تري مورد كاوش قرار گرفته و چگونگي رابط. ميان شكل، سازه و معنا در آن بررسي مي شود. سازة گنبد در بناهاي مورد مطالعه )مسجد جامع عباسي و مدرس. چهارباغ عباسي( از نوع دو پوست. گسسته مي باشد كه اولين بار در شيوة رازي برپا شده و در گذر زمان در معماري ايراني تكامل يافته است. اين دستاورد سازهاي و معنايي، با تمامي ظرفيت ها و امكانات خود در اختيار معماران صفوي قرار مي گيرد تا نقش ويژهاي جهت بروز انديشه هاي معنايي شيعي، در مكتب اصفهان ايفا كند. اين مقاله ما را تا بيان اين نتيجه همراهي مي نمايد كه در معماري عصر صفوي، نه تنها مانند ديگر دورههاي پيشين معماري ايران، نزاعي ميان اركان شكل دهندة معماري نيست، بلكه به علت زمينه هاي فرهنگي و علمي ايجاد شده، معنا به محوري جهت اتحاد سازه و شكل تبديل شده و روابط ميان اين دو ركن معماري را انتظام مي بخشد. بدين ترتيب در نتيج. محوريت عامل معنا در شكل گيري مساجد صفوي، يكي از تعاليم شيعي ، در قالب مفهوم درخت طوبا درختي عظيم با از شاخ و برگ سبز در چهرة يك پيام تصويري نو در ساختارگنبد ارائه مي گردد.