جاودانگي در آثار معماري اسلامي

امروزه پس از گذشت دوران معماري اسلامي و تلاش براي آفرينش معماري جاودانه، عمر هنر بسيار كوتاه تر از گذشته شده است و اين آثار علاوه بر آن كه چيزي براي عرضه به آيندگان ندارد در ميان عوام نيز جايگاهي نداشته و در واقع اين معماري دچار روزمرگي شده است. حال با توجه به مسائل ياد شده اين پرسش مطرح مي شود كه به راستي آثار معماري اسلامي چه ويژگيهايي دارند كه آنها را از آثار مشابه متمايز مي سازد و آن را ماندگار و جاودان مي كند؟ در اين مقاله با رويكردي كيفي و شهودي تعاريفي كه از معماري اسلامي و يك اثر جودانه در قالب سه نگرش معمار محور، مردم محور و ديدگاه فراگير مورد بررسي و ارزيابي قرار گرفته است بر حسب نتايج به دست آمده مي توان چنين اظهار نظر كرد كه هر دو تعريف نخبه گرا و مردم گرا، كه حتي در ارائه اصول مربوط به ماندگاري يك اثر ناتوانند، نمي توانند به جاودانگي يك اثر كمك كنند. آنچه كه از بررسي ها بدست آمد، نشان مي دهد كه لازمه جاودانگي يك اثر، توجه همزمان به تمام ابعاد انساني مطرح در حوزه معماري چون انسان، هنرمند، جامعه، تاريخ، طبيعت و خداوند است و هنرمند و جامعه هر دو به عنوان انسان در ارتباط با دو بعد ديگر طبيعت و خدا است ك ه به وحدت نزديك مي شوند و مي توانند آثار جاوداني را بيافرينند و اصول ارائه شده توسط مرحوم «پيرنيا» براي معماري اسلامي چون مردم واري، نيارش، خودپسندگي و پرهيز از بيهودگي، به اين جهت مايه جاودانگي است كه هم در طبيعت مشاهده مي شود و هم از صفات فعل خداوند است. اين صفات بيش از آنكه بومي و سنتي باشد، عقلاني اند و به همين جهت معماري اسلامي مظهري از معماري جاودان را شكل مي دهد.