بررسي مسئله اشراف بصري در بناهاي مسكوني حياط دار سنتي و معاصر ايران

محرميت در فضاهاي كالبدي، در دنياي پرهياهوي انسان معاصر، يكي از اساسي ترين نيازهاي وي به شمار مي رود. تأمين اين نياز در فضاهاي مسكوني كه به عنوان خصوصي ترين فضاي كالبدي انسان محسوب مي گردد، اهميت مسئله اشراف را پررنگ تر مي نمايد. امروزه وجود اشراف در فضاهاي باز و نيمه باز واحدهاي مسكوني، حريم ها، فلمروهاي شخصي و خلوت را با ابهام روبرو نموده و ايجاد مزاحمت هاي بصري مي نمايد. از اين رو در اين پژوهش سعي شده است، در ابتد به مرور ادبيات مسئله اشراف پرداخته، پس از بررسي مفاهيم مربوطه، اصول مورد استفاده در معماري سنتي ايراني (واحدهاي حياط دار مركزي) ارائه گردد، نمونه ها، واحدهاي مسكوني، محله عودلاجان (نمونه سنتي) و واحدهاي مسكوني حياط دار (ويلائي) خيابان هرمزان شهرك قدس تهران است. راهكارهايي كه براي رسيدن به محرميت در بافت مسكوني معاصر استفاده مي گردد، آنگونه كه بايد باعث ايجاد محرميت در فضاهاي باز نمي شود، نتايج حاصل از اين پژوه نشان داد ديوارهاي بلندي كه تا ارتفاع بسيار زياد، دورتادور فضاهاي باز و نيمه باز (حياط، تراس و ...) از روي اجبار جهت جلوگيري از اشراف كشيده مي شود، ناشي از طراحي نامناسب و ع دم وجود ضوابط طراحي جهت جلوگيري از اشراف مي باشد. از جمله مواردي كه طراحان مي توانند در هنگام طراحي در نظر گيرند، توجه به اصولي است كه در گذشته استفاده مي گرديد، وجود سلسله مراتب در هنگام ورود به حياط در اثر استفاده از هشتي ها، دالان ها، اختلاف ارتفاع بين معبر و حياط، استفاده از نور و سايه و ... امروزه نيز مي تواند به عنوان يك فضاي واسط (فيلتر) عبوري به سادگي باعث ايجاد محرميت از سوي عابران به داخل حياط گردد، استفاده از فضاي سبز نيز، هم از سوي ساكنان مورد توجه قرار گرفته و هم از نظر زيبايي شناسي مكلي ايجاد نمي نمايد.